فارسی English
ساز عود

از آنجا که تحقیق در مورد تاریخچه ساز عود در تخصص ما نمی‌باشد و از طرفی روایات تاریخی متعددی در مورد این ساز به جای مانده است، استناد کردن به هر کدام از این روایات می‌توانست ما را در تیر رس سوالها و بعضاً انتقادهای متعددی قرار دهد، با این اوصاف ترجیح داده شد از نوشتن تاریخچه ساز عود درون سایت پرهیز کرده و صرفاً به نوشتن اطلاعاتی کلی در مورد این ساز و نیز وضعیتش در داخل ایران طی یکصد سال اخیر بسنده شود.
 


عود از خانواده سازهای زهی است و دارای شکمی بزرگ و دسته ای کوتاه می‌باشد. چوب کاسه از درخت گردو، افرا و ... می‌باشد و کاسه معمولاً به صورت ترکه‌ای و گاه به صورت یک تکه ساخته می‌شود.

 

 عود در ایران

 متاسفانه در مورد شرایط عود در ایران اطلاعات کامل و جامعی از پیش از سال 1320 در دست نیست، اما قدیمی ترین شواهد به جای مانده حاکی از آن است که یوسف کاموسی و اکبر محسنی اولین نوازندگان و نریمان آبنوسی و علی خان بابا اولین سازندگان عود در ایران در یک قرن اخیر بوده‌اند.

سالها نوازندگان عود در ایران به صورت خودآموز و یا با الگو گرفتن از نواختن ساز تار و نیز نوازندگی نوازندگان عرب به نواختن عود می‌پرداخته‌اند.
منصور نریمان بزرگترین مدرس عود در ایران بوده‌است.

از اواسط دهه هفتاد بنا به دلایل مختلف نوازندگی عود در ایران چه از لحاظ کمی و چه کیفی پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته‌است و تعداد نوازندگان و سازندگان و به تبع آن آثار منتشر شده در زمینه عود نیز رشد چشمگیری داشته‌است. 

 

 تفاوت عود و بربت

 طی دو دهه اخیر در ایران دو گونه بربت(بربط) ساخته شده‌است که در ادامه بدون هیچ قضاوت و نیز رد یا تایید آنها به معرفی آنها می‌پردازیم:
اولی، بربتی است که توسط ابراهیم قنبری مهر در سال 1375 با استناد به نقوش به جا مانده در حفاری‌های طاق بستان در کرمانشاه، مینیاتورهای قدیمی و ... طراحی و ساخته شده‌است. طول و عرض کاسه بربت های قنبری مهر نسبت به طول و عرض عودهای رایج هر کدام تقریباً به اندازه پنج سانتی متر کوچکتر شده‌است و نیز طول دسته به اندازه یک نت(حدوداً پنج سانتی متر) بلندتر شده‌ است و در حدود 25 سانتی متر می‌باشد. طرفداران این ساز معتقدند این ساز در دستان نوازنده بهتر جای می‌گیرد و نیز به دلیل بلند تر شدن طول دسته وسعت قابل استفاده این ساز نسبت به عود افزایش یافته‌است. مواردی همچون شکل خرک، شیطانک، گوشی ها و در مواردی پوستی بودن صفحه این ساز، به دلیل آنکه قابل استفاده در روی عود نیز می‌باشند نمی‌توان به عنوان ویژگی های این ساز برشمرد. 
 
 
 
دیگر بربتی که طی سالیان اخیر ساخته شده‌است، بربتی است که توسط محمدتقی عرفاتی در سال 1385 با استناد به اسناد تاریخی ارائه شده توسط "جرج فارمر" در کتاب "سرگذشت موسیقی به روایت تصویر" طراحی و ساخته شده‌است. بر اساس اسناد ارائه شده در این کتاب شکل این ساز را می‌توان بر روی یک جام نقره‌ای در موزه لیون فرانسه، کاسه‌ای نقره‌ای در موزه ایران باستان و نیز دو عدد سینی در موزه لنین گراد روسیه مشاهده کرد. 
 
 
 
کوک عود
 
نت نویسی ساز عود معمولا با کلید سل و صدادهی آن یک اکتاو بم تر است. کوک عودهای ده سیمی به ترتیب نتهای دو، سل، ر، لا، سل(یا فا یا می) می باشد. در صورتی که از پایین جفت سیمی به ساز اضافه شود، کوک آن نت فا، و اگر از بالا تک سیمی به ساز اضافه شود، کوک آن بسته به نوع نیاز و سلیقه نوازنده "فا" ، "می" ، "ر" یا "دو" می‌باشد.  
 

 
 
سیمهای عود 
 
تعداد سیم در عودهای مختلف بنا به سلیقه و نیاز نوازندگان بین 8 تا 16 سیم می‌باشد، اما در ایران عودها بین 10 تا 13 سیم را دارا هستند. به دلیل کوتاه بودن دسته عود بخش زیادی از طول سیم بر روی صفحه ساز قرار دارد.
سیمهای عود به صورت جفت جفت کوک می‌شوند و در صورت فرد بودن تعداد سیمها معمولا بالاترین سیم به صورت تک استفاده می‌شود. جنس سیمهای عود ترکیبی از سیمهای نایلونی و فلزی می‌باشد. هر سیم از یک طرف بعد از عبور از شیطانک به گوشی مربوط به خودش و از طرفی دیگر به سیمگیر متصل می‌گردد. خرک عود نیز به دو صورت ثابت و متحرک ساخته می‌شود. 
 
 
 
 
مضراب عود
 
در گذشته‌های دور نوازندگان عود برای ساخت مضراب از شاخ حیوانات و یا پر پرندگانی همچون کرکس، عقاب، طاووس و... استفاده می‌کردند.
 ولی در عصر حاضر غالب نوازندگان عود از مضرابهای پلاستیکی استفاده می‌کنند، مضرابهای عود به طور معمول بین 10 تا 15 سانتی متر طول دارند.  
 
 
عود ایرانی
دانلود Firfox  دانلود Flash player  Google PageRank Checker